Nederlands Tijdschrift voor de Zorg aan mensen met een verstandelijke beperking

Kennis verwerven is in de wetenschap geen doel op zich: het gaat er uiteindelijk om de werkelijkheid beter te begrijpen en vanuit dat inzicht bij te dragen aan betere ondersteuning, zorg en  samenwerking. Onderzoekers staan dan ook zelden op afstand van het werkveld. Zij laten zich erdoor inspireren, zoeken actief a...

1. Introductie 

Kinderen met complexe zorgbehoeften (complex care needs; CCN) hebben langdurige fysieke, ontwikkelings-, gedrags‑ of emotionele problemen en hebben meer ondersteuning nodig dan kinderen zonder deze problemen (McPherson et al., 1998). Dit brengt voor ouders een breed scala aan taken en zorgen met ...

Mensen met een ernstige verstandelijke beperking (EVB) zijn in vrijwel alle levensdomeinen sterk afhankelijk van hun sociale omgeving. De communicatieve afstemming tussen de persoon met EVB en diens omgeving is vaak moeilijk, waardoor het herkennen en interpreteren van wensen, voorkeuren en grenzen een uitdaging is....

Sinds de opkomst van ChatGPT wordt volop gesproken over mogelijkheden én risico’s van deze en andere generatieve AI-tools voor de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Kunnen AI-tools de autonomie van mensen met een beperking vergroten? Zijn er AI-tools om de zorg te ontlasten? En met welke risico’s moe...

Snoezelen is een veelgebruikte interventie binnen de ondersteuning van mensen met een (zeer) ernstige verstandelijke en meervoudige beperking ((Z)EVMB) sinds 1970 (Hulsegge & Verheul, 1987). Deze interventie is gericht op het selectief aanbieden van zintuiglijke prikkels (auditief, visueel, tactiel, geur en smaak) i...

Rick is een 25-jarige man met een ernstige verstandelijke beperking. Hij woont in een groepswoning voor mensen met een verstandelijke beperking. Overdag heeft hij dagbesteding. Hij loopt binnenshuis. Buiten is hij rolstoelafhankelijk. Rick is erg gevoelig voor wat er in zijn omgeving gebeurt. Hij heeft last van ge...

In de afgelopen jaren is in de klinische praktijk en wetenschap steeds meer aandacht voor psychotrauma bij mensen met een verstandelijke beperking (VB). Er is ten eerste meer bewustzijn van de omvang en prevalentie van posttraumatische stressstoornis (PTSS) bij VB. Ten tweede is er meer aandacht voor het belang van ...

Begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en moeilijk verstaanbaar gedrag werken in een context waarin relationeel handelen, afstemming en professionele reflectie voortdurend samenkomen. Moeilijk verstaanbaar gedrag kan gevolgen hebben voor de kwaliteit van leven en participatie van cliënten, maar ook ...

Inleiding 

Volwassen personen met een (zeer) ernstige en meervoudige beperking lopen een groot risico om ook een visuele beperking te hebben. Bij 92% zien we een verlaagde gezichtsscherpte (0.3 of lager) en 51% heeft een beperkt gezichtsveld (Van den Broek et al., 2006). Onderzoek bij kinderen met (Z)EMB laat zien ...

1. Inleiding

Moeilijk verstaanbaar gedrag (MVG) bij mensen met een verstandelijke beperking heeft een grote impact op het dagelijks functioneren van henzelf en hun omgeving (Bowring et al., 2017; Koch et al., 2015; Poppes et al., 2010). Oorzaken van MVG zijn meestal onderling verweven en kunnen liggen op lichamelij...

Aandacht voor valpreventie 

Vallen is een veelvoorkomend probleem bij mensen met een verstandelijke beperking. Jaarlijks maakt naar schatting 25% tot 40% van deze groep ten minste één val mee (Doherty et al., 2023). Ouderen met een verstandelijke beperking vallen bovendien vaker dan leeftijdsgenoten zonder verstand...

Inleiding 

Participatie is belangrijk voor iedereen: het leidt tot sociale contacten, betekenisvolle activiteiten, meer onafhankelijkheid en deelname aan de maatschappij. Ook volwassenen met visuele en (zeer) ernstig verstandelijke beperkingen hebben recht op optimale participatie (Nederlandse overheid, 2014). Pers...

Al jarenlang is bekend dat mensen met downsyndroom een sterk verhoogd risico hebben op dementie. Nationale en internationale richtlijnen adviseren daarom al langere tijd om volwassenen met downsyndroom preventief te screenen op dementie en hun functioneren periodiek te monitoren. Toch bleek de praktijk weerbarstig. ...

De Academische Werkplaats Leven met een verstandelijke beperking (AWVB; Tranzo, Tilburg University) bestaat vijftien jaar. Een belangrijke mijlpaal, maar vooral ook een moment om stil te staan bij wat vijftien jaar samenwerking tussen praktijk en wetenschap heeft betekend voor de zorg en ondersteuning aan mensen met...

Dat het doen en laten van de begeleider voor een belangrijk deel de kwaliteit van zorg of ondersteuning bepaalt, staat buiten kijf. Maar wie of wat bepaalt de kwaliteit van de begeleider? Deze editie van NTz bevat bijdragen die vanuit verschillende invalshoeken daar inzicht in geven. De antwoorden laten zich deels r...

1. Introductie 

Casus 

Op een zorglocatie voor mensen met een beperking werkt een team met vijf vaste medewerkers. Maandelijks is er een teamoverleg, waarbij ook de manager, verpleegkundige gedragsdeskundige en stagiaire aansluiten. Tijdens de vergadering bespreekt persoonlijk begeleider Sarah de veranderinge...

1. Inleiding 

Samen beslissen, ook wel gezamenlijke besluitvorming, wordt in de literatuur beschreven als "een proces waarin beslissingen gezamenlijk worden genomen, waarbij betrouwbare informatie over verschillende opties op een toegankelijke manier wordt gedeeld" (Elwyn e.a., 2017). Samen beslissen vindt zijn oor...

Betekenisvolle relaties met anderen zijn essentieel voor het emotioneel welzijn en de kwaliteit van leven (Ainsworth, 1985; Sterkenburg et al., 2008). Door de complexe combinatie van beperkingen van mensen met een zeer ernstig verstandelijke beperking2 kan het voor hen en hun begeleiders echter ingewikkeld zijn om b...

1. Inleiding

Mensen met een verstandelijke beperking hebben, net als ieder ander, nood aan activiteiten die aansluiten bij hun interesses, mogelijkheden, rollen, identiteit en persoonlijke voorkeuren (Mahoney & Roberts, 2009; Mansell et al., 2002; Mansell & Beadle-Brown, 2012). Betekenisvolle activiteiten dragen bi...

Boek: Mensen met een verstandelijke beperking. Inzicht in begeleidings- en ondersteuningsvragen voor (toekomstige) professionals.

Redactie: Joke van der Meer, Petri Embregs, Pieter Hermsen. Zevende druk (2025). Van Tricht Uitgeverij Twello

Het dagelijks leven vormt de kern van iemands bestaan. Dat geldt ook voor mensen met een verstandelijke beperking. Zij zijn in hun alledaagse leven meer dan anderen afhankelijk van hun omgeving. Wat die omgeving kan doen – of juist laten – om hun kwaliteit van leven te verbeteren, is daarom een belangrijke vraag. On...

1. Inleiding

Voor de meeste mensen komt een goed leven tot stand in interactie met anderen (Reerink & Roelofsen, 2017; Schalock, 2004). Dit geldt eveneens voor mensen met een verstandelijke beperking. Naasten vervullen een centrale rol in het leven van mensen met een verstandelijke beperking. Met naasten worden men...

1. Inleiding 

Slikproblemen (dysfagie) komen vaak voor bij volwassenen met een verstandelijke beperking en worden in de literatuur met verschillende termen aangeduid (Robertson et al., 2017). Dysfagie verwijst doorgaans naar fysiologische problemen in het slikproces, maar bij volwassenen met een verstandelijke bepe...

De jury van de Ds. Visscherprijs heeft de drie genomineerden voor de editie van 2026 bekendgemaakt. Uit een recordaantal van maar liefst 31 inzendingen zijn drie proefschriften geselecteerd die een uitzonderlijke bijdrage leveren aan de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. 

De Ds. Visscherprijs is een...

Het Ds. Visscherfonds heeft ten doel de bevordering van wetenschappelijk onderzoek, zowel fundamenteel als toegepast, ten dienste van zorg aan personen met een verstandelijke beperking. Het fonds verschaft daartoe materiële steun aan onderzoekprojecten, en steunt voorts al wat daarmee rechtstreeks of zijdelings verb...

In zijn boek The Reflective Practitioner stelt Donald A. Schön (1983) dat professionals in hun werk te maken hebben met twee gebieden: een hoge, harde grond waar professionals effectief gebruik kunnen maken van op onderzoek gebaseerde theorieën en technieken en een moerassig laagland waar situaties verwarrend, onzek...

1. Inleiding

Robotdieren is de verzamelnaam voor de groep technologieën die eruitziet als (huis)dieren en hun gedrag nabootsen. Ze bevatten vaak verschillende sensoren waardoor ze kunnen reageren op het gedrag van de gebruiker. Denk hierbij aan sensoren voor aanraking, geluid of beweging. Er bestaat een grote varia...

1. Inleiding

LACCS staat bekend als een begeleidingsprogramma dat streeft naar een goed leven voor mensen met ernstige verstandelijke of meervoudige beperkingen (EVMB; De Geeter & Munsterman, 2017, 2025; LACCS, 2025a). Het wil begeleiders en andere naastbetrokkenen handvatten aanreiken om dit goede leven samen vorm...

1. Introductie

Ondanks drie decennia internationale deïnstitutionalisering (Tøssebro et al., 2012), worden Nederlanders met een matige tot ernstige verstandelijke beperking (M/E VB) en moeilijk verstaanbaar gedrag (Clifford Simplican, 2019) vrijwel uitsluitend ontmoet en begrepen binnen de context van een hooggespe...

Inleiding

Recent is het debat over de term ‘emotionele ontwikkeling' of ‘sociaal-emotionele ontwikkeling’ weer opgerakeld mede door de bijdrage van Jan Gielen (2024). In reactie hierop wordt in dit artikel een bredere en meer gelaagde benadering van het gebruik van de term emotionele ontwikkeling uiteengezet. Waar ...

1. Sociaal-emotionele ontwikkeling als dichotoom concept 

In de internationale wetenschappelijke literatuur is sociaal-emotionele ontwikkeling een algemeen geaccepteerd begrip. Er is een grote mate van consensus tussen onderzoekers over de functionalistische visie, namelijk dat sociaal-emotionele ontwikkeling verwi...

De redactie van NTz is het afgelopen jaar uitgebreid met drie nieuwe leden. Tanja Doodeman heeft de rol van eindredacteur en redactiesecretaris overgenomen van Marjolein Herps. Marjolein heeft die taken vervuld sinds 2019 en blijft lid van de redactie. De andere nieuwe leden zijn Manon Smit en Frank Renders. De over...